Częstość występowania LNS szacuje się na około 1: 380 000 osób.
Przyczyny zespołu Lescha-Nyhana
LNS w zdecydowanej większości dotyczy chłopców ze względu na dziedziczenie sprzężone z chromosomem X. Przyczyną choroby są mutacje w genie HPRT1, który znajduje się na chromosomie X i koduje enzym biorący udział w przemianach puryn, związków wchodzących w skład DNA i RNA. Brak aktywnego enzymu prowadzi do nagromadzenia kwasu moczowego w organizmie oraz zaburzeń neurologicznych i behawioralnych.
Dziedziczenie LNS ma charakter sprzężony z chromosomem X, co oznacza, że u chłopców obecność mutacji genie HPRT1 prowadzi do rozwoju choroby. Kobiety z jedną zmienioną kopią genu zazwyczaj są bezobjawowymi nosicielkami, choć zdarzają się rzadkie przypadki objawów u kobiet z nieprawidłowym aktywowaniem chromosomu X.
Objawy
Objawy choroby zwykle pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie, najczęściej przed 12 miesiącem życia. Charakterystyczne dla LNS są objawy metaboliczne, w tym nadmierna produkcja kwasu moczowego z krystalizacją osadu w moczu, często zauważalna jako „pomarańczowy piasek” w pieluszkach niemowlęcia, kamienie nerkowe oraz objawy podobne do dny moczanowej, a także problemy z układem moczowym. W zakresie objawów neurologicznych i rozwojowych obserwuje się opóźnienie rozwoju psychoruchowego, trudności z siadaniem, raczkowaniem, a w wielu przypadkach brak samodzielnego chodu. Występują nieprawidłowe ruchy mięśniowe, takie jak dystonia, ruchy mimowolne, spastyczność i sztywność mięśni, a wiele osób z LNS nigdy nie uczy się chodzić. Najbardziej charakterystyczną cechą choroby są zachowania autoagresywne i samookaleczanie się, które pojawiają się często po wyrżnięciu zębów. Zachowania te obejmują obgryzanie warg, języka czy opuszków palców, uderzanie głową, ramionami lub nogami o twarde powierzchnie oraz inne formy działań destrukcyjnych, które są trudne do kontrolowania i wymagają specjalistycznych strategii opieki. Dodatkowo obserwuje się upośledzenie funkcji poznawczych i trudności z komunikacją, zaburzenia motoryczne prowadzące do konieczności używania sprzętu wspomagającego, takiego jak wózek, a czasem także problemy dodatkowe, np. anemie czy trudności z karmieniem.
Rokowanie w LNS jest niekorzystne ze względu na ciężki przebieg neurologiczny i behawioralny choroby. Większość pacjentów wymaga stałej opieki i wsparcia, zwykle konieczne jest używanie sprzętu wspomagającego, a życie pacjentów często bywa skrócone z powodu powikłań medycznych, chociaż przy odpowiednim wsparciu wiele osób dożywa kilkunastu lub nawet dwudziestu kilku lat.
Rozpoznanie LNS
Rozpoznanie choroby opiera się na ocenie objawów klinicznych, badaniach laboratoryjnych wykazujących podwyższony poziom kwasu moczowego we krwi i moczu oraz badaniu genetycznym genu HPRT1 potwierdzającym obecność mutacji. Badania enzymatyczne i obrazowe mogą dostarczyć dodatkowych informacji diagnostycznych.
Leczenie
Nie istnieje leczenie przyczynowe, które mogłoby całkowicie wyleczyć LNS. Postępowanie ma charakter objawowy i wielospecjalistyczny. W zakresie postępowania metabolicznego stosuje się allopurinol w celu zmniejszenia produkcji kwasu moczowego i ograniczenia ryzyka powikłań, takich jak kamica nerkowa lub dna moczanowa, a także dba się o odpowiednie nawodnienie i kontrolę diety. Postępowanie neurologiczne i behawioralne obejmuje stosowanie leków łagodzących spastyczność lub zaburzenia ruchowe, takich jak baklofen, terapię zajęciową i fizjoterapię oraz wdrażanie strategii opieki nad zachowaniami autoagresywnymi, w tym zabezpieczeń otoczenia, a czasem protez czy separatorów dentystycznych. Opieka nad pacjentem powinna być prowadzona przez zespół specjalistów, w tym lekarza genetyka, neurologa, nefrologa, fizjoterapeutę, terapeutę zajęciowego oraz psychologa.
Zobacz całą publikację: thinkgenetic.org.