Czym jest NF1?
Neurofibromatoza typu 1 (NF1) jest chorobą genetyczną, która powoduje zmiany w pigmentacji skóry i nowotwory w obrębie tkanki nerwowej. Zmiany skórne obejmują płaskie, jasnobrązowe plamy oraz piegi pod pachami i w pachwinach. Nowotwory mogą rozwijać się w dowolnym miejscu układu nerwowego, w tym w mózgu, rdzeniu kręgowym i nerwach. Nowotwory występujące w przebiegu NF1 to zwykle nowotwory łagodne. Jednak czasem mogą ulec zezłośliwieniu. Objawy NF1 są często łagodne, ale mogą wystąpić powikłania, takie jak choroby serca i naczyń krwionośnych, zaburzenia wzroku, problemy z nauką. NF1 jest chorobą rzadką, która występuje u około 1 na 2500 osób.
Jakie są przyczyny NF1?
NF1 jest chorobą o podłożu genetycznym. Zmutowany gen przekazywany jest przez rodzica lub powstaje w momencie poczęcia. Za chorobę odpowiedzialna jest mutacja w genie NF1 zlokalizowanym na chromosomie 17, który koduje białko o nazwie neurofibromina. Neurofbiromina pomaga w regulacji wzrostu komórek, dlatego zmiana w genie powoduje niekontrolowany wzrost komórek.
Czy są jakieś czynniki sprzyjające wystąpieniu NF1?
Największym czynnikiem ryzyka wystąpienia NF1 jest historia chorób w rodzinie. U około połowy osób cierpiących na NF1 choroba została przekazana przez jednego z rodziców. Osoby cierpiące na NF1, których krewni nie są dotknięci tą chorobą, prawdopodobnie mają nową mutację genetyczną. NF1 ma autosomalny, dominujący wzorzec dziedziczenia. Oznacza to, że każde dziecko rodzica dotkniętego chorobą ma 50% szans na posiadanie zmienionego genu.
Jakie są objawy NF1?
NF1 jest zazwyczaj diagnozowana w dzieciństwie. Objawy pojawiają się w momencie urodzenia lub wkrótce po nim i prawie zawsze przed ukończeniem 10. roku życia. Zazwyczaj są łagodne lub umiarkowane, ale mogą się różnić w zależności od osoby.
Objawy obejmują:
- Płaskie, jasnobrązowe plamy na skórze, znane jako plamy typu cafe au lait.
Są to nieszkodliwe zmiany, powszechne u wielu osób. Jednak dopiero obecność więcej niż sześciu plam typu cafe au lait sugeruje NF1. Często są one obecne od urodzenia lub pojawiają się w pierwszych latach życia. Po okresie dzieciństwa nowe plamy przestają się pojawiać. - Piegi w okolicy pach lub pachwin.
Piegi często pojawiają się w wieku od 3 do 5 lat. Piegi są mniejsze niż plamki typu cafe au lait i zwykle występują w skupiskach w fałdach skóry. - Małe guzki na tęczówce oka, znane jako guzki Lischa.
Guzki te są trudno widoczne i nie wpływają na wzrok. - Miękkie guzki wielkości grochu na skórze lub pod skórą, zwane nerwiakowłókniakami.
Nerwiakowłókniaki są to nowotwory łagodne, które zwykle rosną na skórze lub pod skórą, ale mogą również rozwijać się wewnątrz ciała. Guz obejmujący wiele nerwów nazywany jest nerwiakowłókniakiem splotowatym. Nerwiakowłókniaki splotowate zlokalizowane na twarzy mogą powodować zniekształcenia. Ich liczba może wzrastać wraz z wiekiem. - Zmiany kostne. Zmiany w rozwoju kości i niska gęstość mineralna kości mogą odpowiadać za ich nieprawidłowy rozwój. Osoby z NF1 mogą mieć skoliozę lub wygięte podudzia.
- Guz na nerwie łączącym oko z mózgiem, zwany glejakiem drogi wzrokowej.
Guz ten pojawia się zazwyczaj przed ukończeniem 3. roku życia. Rzadko występuje u starszych dzieci i nastolatków, a prawie nigdy u dorosłych. - Trudności w nauce.
Dzieci z NF1 często mają pewne trudności w nauce, takie jak problemy z czytaniem lub matematyką. Często występuje również zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) oraz opóźnienie rozwoju mowy. - Większa niż przeciętna wielkość głowy.
Dzieci z NF1 mają zazwyczaj większą niż przeciętna wielkość głowę ze względu na zwiększoną objętość mózgu. - Niski wzrost.
Dzieci z NF1 często mają wzrost poniżej średniej.
Kiedy udać się do lekarza?
Jeśli u dziecka występują objawy NF1, należy zgłosić się do lekarza. Guzy występujące w NF1 często nie są nowotworowe i rosną powoli, ale powikłania można leczyć.
Jakie powikłania mogą pojawić się w przebiegu NF1?
Powikłania NF1 są zróżnicowane, nawet w obrębie tej samej rodziny i występują, gdy guzy wpływają na tkankę nerwową lub uciskają narządy wewnętrzne.
Najczęstszymi powikłaniami neurologicznymi są problemy z nauką. Mniej powszechne to padaczka i gromadzenie się nadmiaru płynu w mózgu. U niektórych osób obserwuje się rozległe plamy typu cafe au lait, liczne nerwiakowłókniaki w okolicy twarzy lub duże nerwiakowłókniaki. Obawy związane z ich występowaniem mogą powodować niepokój i stres, pomimo że nie są one poważne z medycznego punktu widzenia. Niektóre dzieci mają kości, które nie ukształtowały się w normalny sposób. Może to powodować skrzywienie nóg i złamania, które czasami się nie goją. NF1 może powodować skrzywienie kręgosłupa, znane skoliozą, która może wymagać stosowania gorsetu lub operacji. NF1 wiąże się również z niższą gęstością mineralną kości, co zwiększa ryzyko osteoporozy. Czasami na nerwie wzrokowym rozwija się guz zwany glejakiem drogi wzrokowej. W takim przypadku może to wpływać na widzenie. Nasilenie objawów może występować w okresach zmian hormonalnych. Zmiany hormonalne związane z dojrzewaniem lub ciążą mogą powodować nasilenie objawów neurofibromów. Osoby z NF1 są bardziej narażone na nadciśnienie tętnicze i mogą rozwinąć się u nich schorzenia naczyń krwionośnych. W rzadkich przypadkach nerwiakowłókniaki splotowate mogą uciskać drogi oddechowe. Niektóre osoby z NF1 zapadają na nowotwory złośliwe. Zazwyczaj powstają one z nerwiakowłókniaków podskórnych lub nerwiakowłókniaków splotowatych. Osoby z NF1 są również bardziej narażone na inne rodzaje nowotworów. Należą do nich rak piersi, białaczki, rak jelita grubego, guzy mózgu i niektóre rodzaje nowotworów tkanek miękkich. Kobiety z NF1 powinny rozpocząć badania przesiewowe w kierunku raka piersi wcześniej, w wieku 30 lat, w porównaniu z ogółem populacji.
Jak diagnozuje się NF1?
Aby zdiagnozować NF1, lekarz rozpoczyna od przeglądu historii medycznej pacjenta i jego rodziny oraz badania fizykalnego. Skóra dziecka jest sprawdzana pod kątem obecności plam typu cafe au lait, które mogą pomóc w zdiagnozowaniu NF1. Jeśli do zdiagnozowania choroby dziecka potrzebne są dodatkowe badania, mogą być wymagane:
- Badania wzroku.
Badanie wzroku może ujawnić guzki Lischa, zaćmę i utratę wzroku. - Badania obrazowe.
Rentgen, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny mogą pomóc w identyfikacji zmian kostnych, guzów mózgu lub rdzenia kręgowego oraz bardzo małych guzów. Rezonans magnetyczny może być wykorzystany do diagnozy glejaków nerwu wzrokowego. - Badania genetyczne.
Badania genetyczne w kierunku NF1 mogą pomóc w potwierdzeniu diagnozy. Badania genetyczne można również wykonać w czasie ciąży przed urodzeniem dziecka.
Aby zdiagnozować NF1, muszą występować co najmniej dwa objawy tej choroby. Dziecko, które ma tylko jeden objaw i nie ma historii NF1 w rodzinie, będzie prawdopodobnie monitorowane pod kątem innych objawów. Diagnoza NF1 jest zwykle stawiana przed ukończeniem 4. roku życia.
Jak wygląda leczenie NF1?
Nie ma lekarstwa na NF1, ale objawy można kontrolować. Im szybciej pacjent trafi pod opiekę specjalisty przeszkolonego w leczeniu NF1, tym lepsze będą wyniki leczenia.
Ważne jest monitorowanie stanu zdrowia pacjenta w odniesieniu do stanu skóry, nerwiakowłókniaków, ciśnienia krwi, wzrostu i rozwoju dziecka oraz dojrzewania, zmian w budowie szkieletu, rozwoju umysłowego i postępów w szkole, jak również pełnego badania wzroku.
W przypadku zauważenia jakichkolwiek zmian w objawach między wizytami należy natychmiast skontaktować się z zespołem opieki zdrowotnej. Wiele powikłań NF1 można skutecznie leczyć, jeśli terapia zostanie rozpoczęta wcześnie.
Selumetinib (Koselugo) jest lekiem zatwierdzonym przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) do leczenia nerwiakowłókniaków splotowatych u dzieci w USA. Lek ten może zmniejszyć rozmiar guza. Obecnie prowadzone są badania kliniczne podobnych leków u dzieci i dorosłych.
Leczenie NF1 w Polsce skupia się głównie na łagodzeniu objawów i monitorowaniu stanu zdrowia pacjenta, ponieważ nie ma obecnie leku, który by ją wyleczył. Leczenie jest wielospecjalistyczne i obejmuje zarówno interwencje farmakologiczne, jak i chirurgiczne.
Selumetinib (Koselugo) jest dostępny w Polsce, ale jego stosowanie jest ograniczone dla dzieci oraz młodzieży, zgodnie z warunkowym zatwierdzeniem w Unii Europejskiej (UE) od czerwca 2021 roku. Było to pierwsze zatwierdzenie leku skierowanego do leczenia dzieci (od 3 lat wzwyż w UE),
z nerwiakowłókniakami splotowymi, które nie mogą być usunięte operacyjnie.
Aktualnie trwają badania kliniczne u dorosłych z NF1 i guzem splotowym, które mają uzupełnić dane bezpieczeństwa i skuteczności.
Zobacz całą publikację: mayoclinic.org.