Przyczyny
Częstość występowania LGMD w populacji ogólnej szacuje się na 1-9 przypadków na 100 000 osób. Poszczególne typy choroby różnią się częstością występowania w zależności od populacji i regionu geograficznego.
Przyczyną dystrofii mięśniowych kończynowo-obręczowych są mutacje w genach kodujących białka niezbędne do prawidłowego funkcjonowania mięśni szkieletowych. Pomimo podobnego obrazu klinicznego, LGMD cechują się znaczną różnorodnością genetyczną.
Na podstawie sposobu dziedziczenia wyróżnia się:
- 27 postaci autosomalnych recesywnych (LGMDR1–27),
- 5 postaci autosomalnych dominujących (LGMDD1–5).
Znacznie częściej występują postacie dziedziczone autosomalnie recesywnie. W niektórych przypadkach mutacje w tym samym genie (np. CAPN3, COL6A2) mogą prowadzić zarówno do postaci dominujących, jak i recesywnych. Do najczęściej rozpoznawanych należą LGMD związane z mutacjami w genach kodujących kalpainę 3, dysferlinę, sarkoglikany, FKRP, anoctaminę 5 oraz kolagen typu VI.
Objawy
Początek choroby może wystąpić w różnym wieku, od dzieciństwa do wieku dorosłego, przy czym zgodnie z definicją objawy pojawiają się po osiągnięciu zdolności samodzielnego chodzenia. Początek po 50. roku życia jest rzadki.
Wczesny rozwój psychoruchowy dzieci jest zazwyczaj prawidłowy. Do pierwszych objawów należą:
- zaburzenia chodu (np. chód na palcach),
- trudności ze wstawaniem z pozycji siedzącej lub z przysiadu,
- problemy z wchodzeniem po schodach, wynikające z osłabienia mięśni obręczy biodrowej.
W postaciach o początku dziecięcym często obserwuje się przykurcze ścięgien Achillesa. Rzadziej choroba rozpoczyna się osłabieniem mięśni obręczy barkowej, prowadzącym do trudności w unoszeniu kończyn górnych lub podnoszeniu przedmiotów.
U części pacjentów pierwszymi objawami mogą być bóle mięśni oraz nietolerancja wysiłku. W niektórych typach LGMD (np. LGMDR9, LGMDR12) występuje zwiększone ryzyko rabdomiolizy, zwłaszcza po intensywnym wysiłku fizycznym lub w skrajnych warunkach temperaturowych.
Zazwyczaj nie obserwuje się osłabienia mięśni twarzy ani zaburzeń połykania. W wybranych typach choroby może jednak rozwinąć się niewydolność oddechowa lub kardiomiopatia. Funkcje poznawcze pacjentów pozostają na ogół prawidłowe.
Przebieg choroby jest postępujący, a tempo narastania objawów jest zróżnicowane i zależne od typu genetycznego.
LGMD mają przebieg postępujący i zazwyczaj prowadzą do istotnego ograniczenia sprawności ruchowej. Tempo progresji choroby jest zróżnicowane i zależne od typu genetycznego oraz indywidualnych czynników.
U większości pacjentów po 10-30 latach trwania choroby dochodzi do utraty zdolności samodzielnego chodzenia, jednak w niektórych typach LGMD zdolność ta może być zachowana do późnego wieku. Gorsze rokowanie dotyczy postaci przebiegających z niewydolnością oddechową lub kardiomiopatią, które w cięższych przypadkach mogą prowadzić do skrócenia długości życia.
Diagnostyka
U większości pacjentów stwierdza się podwyższoną aktywność kinazy kreatynowej (CK), często już w okresie przedobjawowym. Badanie elektromiograficzne (EMG) wykazuje cechy uszkodzenia pierwotnie mięśniowego.
Podstawowe znaczenie diagnostyczne ma badanie genetyczne. Ze względu na dużą liczbę genów odpowiedzialnych za LGMD, najczęściej stosuje się badania panelowe z wykorzystaniem sekwencjonowania nowej generacji (NGS).
Biopsja mięśnia nie jest obecnie badaniem rutynowym, ale może być pomocna w wybranych przypadkach, szczególnie w diagnostyce różnicowej lub ocenie niedoboru określonych białek. Uzupełniająco wykorzystuje się obrazowanie mięśni metodą rezonansu magnetycznego.
Leczenie
Aktualnie nie istnieje leczenie przyczynowe LGMD o potwierdzonej skuteczności. Postępowanie ma charakter objawowy i wspierający.
Podstawę terapii stanowi:
- indywidualnie dobrana fizjoterapia,
- regularna aktywność ruchowa o umiarkowanej intensywności,
- zapobieganie przykurczom,
- fizjoterapia oddechowa.
Nie zaleca się rutynowego stosowania kortykosteroidów ani suplementów diety ze względu na brak dowodów potwierdzających ich skuteczność.
W przypadku nasilonych przykurczów ścięgien Achillesa możliwe jest leczenie operacyjne. Pacjenci z kardiomiopatią wymagają standardowego leczenia kardiologicznego. W razie pogarszania się parametrów oddechowych lub objawów hipowentylacji nocnej należy rozważyć zastosowanie nieinwazyjnej wentylacji mechanicznej.
Pacjenci z LGMD obciążeni ryzykiem kardiomiopatii powinni pozostawać pod stałą opieką kardiologiczną, z okresowym wykonywaniem EKG, echokardiografii, rezonansu serca oraz monitorowania Holter-EKG.
Zalecane jest także regularne monitorowanie funkcji oddechowej (spirometria), a u dzieci i pacjentów z deformacjami układu kostno-stawowego – kontrola ortopedyczna.
W przypadku planowanych zabiegów operacyjnych należy unikać zwiotczających leków depolaryzujących oraz niektórych anestetyków wziewnych ze względu na ryzyko nietypowych reakcji na leki.
Ciąża i poród zazwyczaj nie wymagają szczególnych modyfikacji postępowania; w przypadkach znacznego osłabienia mięśni często rozważa się planowe cięcie cesarskie.
Zobacz całą publikację: orpha.net.