Choroba Pompego jest dziedziczną chorobą metaboliczną, która należy do grupy chorób zwanych glikogenozami, a u jej podłoża leży braku lub niedobór enzymu o nazwie kwaśna alfa-glukozydaza (GAA), który jest odpowiedzialny za rozkład glikogenu do glukozy w komórkach ciała, a dokładnie w lizosomach. W rezultacie komórki nie mogą uzyskać energii z glikogenu, który gromadzi się w lizosomach komórek organizmu.
Glikogen jest substancją, która przechowywana jest w wątrobie i mięśniach jako zapas energetyczny. W przypadku braku lub niewystarczającej ilości enzymu GAA, glikogen nie może być prawidłowo rozkładany. W wyniku tego, nadmiar glikogenu gromadzi się w komórkach, szczególnie w komórkach mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego, wątroby oraz w neuronach, co prowadzi do ich uszkodzenia i utraty funkcji.
Choroba ta występuje u niemowląt, dzieci i dorosłych, którzy odziedziczyli wadliwy gen GAA z mutacją od każdego z rodziców. Chociaż wada genetyczna powodująca chorobę Pompego jest obecna przy urodzeniu, objawy mogą pojawić się w dowolnym momencie od urodzenia do dorosłości.
Jakie są objawy i przebieg kliniczny choroby Pompego?
Choroba Pompego moje ujawnić się w każdym wieku. Wyróżnia się postać o początku w wieku niemowlęcym oraz postać o późnym początku, która ujawnia się w późniejszym okresie życia. Objawy zależą od stopnia aktywności GAA.
W przypadku postaci niemowlęcej choroby Pompego pacjenci w ogóle nie wykazują ekspresji enzymu GAA i objawy pojawiają się bardzo wcześnie, w pierwszych kilku tygodniach lub miesiącach życia po urodzeniu. Objawy obejmują uogólnione osłabienie mięśni, wiotkość, trudności w połykaniu oraz niewydolność oddechową i sercową. Problemy z sercem są najpoważniejszymi objawami i, jeśli pacjenci nie są poddani leczeniu, mogą prowadzić do śmierci. Na szczęście enzymatyczna terapia zastępcza, która jest standardem leczenia tej choroby, odwraca problemy kardiologiczne, wydłużając życie pacjentów i prowadząc do zmiennego stopnia poprawy osłabienia mięśni szkieletowych. Im wcześniej rozpoczęte leczenie, najlepiej w ciągu pierwszych 2 tygodni życia, tym większa jest jego skuteczność.
Choroba Pompego o późnym początku jest postępującym zaburzeniem mięśni. Jest ona wywoływana, gdy poziom GAA w organizmie jest niski lub bardzo niski, jednak w przeciwieństwie do choroby Pompego o wczesnym początku, enzym działa.
Chorobę tę można zdiagnozować u dzieci w wieku zaledwie jednego roku, ale znane są również przypadki jej wystąpienia w późniejszym okresie życia. Niektóre osoby zostały zdiagnozowane w wieku 60 i 70 lat. Oprócz tego, że początek objawów jest bardzo indywidualny, różnią się one również od łagodnych do ciężkich.
Chociaż choroba ma charakter postępujący, jej tempo również różni się znacznie u poszczególnych osób. Najczęstsze objawy to problemy z oddychaniem, poranne bóle głowy i senność w ciągu dnia. Osłabienie mięśni, ból i bolesność występują u każdego, szczególnie w mięśniach znajdujących się najbliżej kręgosłupa i rdzenia. Zmęczenie i przytłaczająca męczliwość to kolejne częste objawy. Wiele osób po raz pierwszy zauważa problemy z wchodzeniem po schodach lub członek rodziny wspomina o ich „dziwnym” stylu chodzenia. Mogą zauważyć częste upadki lub potknięcia bez wyraźnego powodu.
Pacjenci z późną postacią choroby Pompego mają bardzo zróżnicowany przebieg, od izolowanej hiperCKemii (wzrost poziomu kinazy kreatynowej we krwi niezwiązany z żadnym objawem) do postępującego osłabienia mięśni kończyn. U większości pacjentów osłabienie mięśni rozwija się w ciągu życia, a jego nasilenie jest zmienne i zwykle wiąże się z zajęciem układu oddechowego. Enzymatyczna terapia zastępcza ma pozytywny wpływ na chorobę, głównie spowalniając jej postęp. Leczenie poprawia zdolności ruchowe i spowalnia postęp niewydolności oddechowej. Różne grupy mięśni mogą reagować na leczenie w różnym stopniu. Dostępne dane naukowe wskazują, że większość pacjentów, którzy poddali się terapii, odnosi znaczące korzyści kliniczne.
Jak zdiagnozować chorobę Pompego?
Diagnostyka choroby Pompego jest wyzwaniem, ponieważ jej objawy są mało specyficzne. Podstawowym badaniem, które służy do diagnozy, jest pomiar aktywności kwaśnej GGA w leukocytach lub fibroblastach. Istnieje także test przesiewowy, który ocenia aktywność tego enzymu w suchej kropli krwi, ale ze względu na ryzyko uzyskania fałszywie pozytywnego wyniku, należy go potwierdzić dodatkowymi badaniami molekularnymi lub oceną aktywności enzymu w leukocytach.
W trakcie diagnozowania choroby Pompego mogą być również przeprowadzane badania serca, ocena siły mięśni, inne testy laboratoryjne i badanie krwi oraz badania funkcji oddechowych.
Jeśli oboje partnerów w parze ma obciążenie genetyczne, możliwe jest przeprowadzenie badań prenatalnych. Chociaż dostępne są badania genetyczne, ze względu na rzadkość tej choroby, są one głównie wykorzystywane w ośrodkach badawczo-naukowych i eksperymentalnych.
Jak leczy się chorobę Pompego?
Leczenie przyczynowe choroby Pompego polega na enzymatycznej terapii zastępczej, czyli dostarczaniu brakującego enzymu, który jest niezbędny dla pacjentów z tą chorobą. Dodatkowo, prowadzi się leczenie objawowe, które obejmuje m.in. terapię niewydolności serca lub problemów z oddychaniem. Aby zapewnić najlepszą opiekę, kluczowe jest podejście wielodyscyplinarne, w którym współpracują pediatrzy, neurolodzy, pulmonolodzy oraz specjaliści intensywnej terapii.
W obu formach choroby (niemowlęcej i późnej) stosuje się dożylne podawanie rekombinowanej GAA, czyli brakującego enzymu. Ta terapia jest w Polsce w pełni refundowana. GAA podawana jest co dwa tygodnie. Zanim leczenie zostanie rozpoczęte, konieczne jest potwierdzenie choroby za pomocą testów enzymatycznych i genetycznych.
Pacjenci wymagają również terapii wspomagającej, zwłaszcza fizjoterapii, z uwagi na osłabiony odruch kaszlowy i zaburzenia w oczyszczaniu dróg oddechowych. Z tego względu duży nacisk kładzie się na profilaktykę infekcji, w tym na szczepienia ochronne dla pacjentów oraz osób w ich bliskim otoczeniu, a także coroczne szczepienia przeciw grypie. W przypadkach, gdy pacjenci mają trudności z karmieniem, konieczne może być stosowanie odżywiania przez zgłębnik żołądkowy lub gastrostomię.
Na podstawie: