Zespół Draveta – przyczyny
Ponad 90% osób z DS wykazuje mutację w genie SCN1A, który koduje podjednostkę kanału sodowego w neuronach. Zaburzenia w jego funkcjonowaniu prowadzą do nieprawidłowej regulacji pobudliwości komórek nerwowych, co skutkuje występowaniem napadów padaczkowych. Jednak sama obecność mutacji nie wystarcza do postawienia diagnozy. Podobnie jak jej brak nie wyklucza diagnozy. Mutacja w genie SCN1A najczęściej powstaje de novo. Oznacza to, że niemowlę nie odziedziczyło choroby po rodzicach. Do mutacji doszło spontanicznie. Tylko w około 10% przypadków DS dziedziczony jest przez niemowlę po jednym z rodziców.
Mutacje w genie SCN1A mogą prowadzić do szeregu zaburzeń, od migreny, padaczki dziecięcej, po cięższe i trwające całe życie zespoły padaczkowe. DS znajduje się na bardziej ciężkim końcu spektrum zaburzeń związanych z genem SCN1A. Rzadziej DS może wiązać się z mutacjami w innych genach niż SCN1A.
Objawy
Choroba ta ujawnia się najczęściej pomiędzy 2 a 15 miesiącem życia i postępuje wraz z narastaniem objawów. Zdarza się jednak, że pierwsze objawy występują już w pierwszych tygodniach po urodzeniu.
Napady padaczkowe pojawiają się często w obecności gorączki lub podwyższonej temperatury. Często są długotrwałe i nie da się ich skutecznie leczyć obecnymi lekami. Pacjenci doświadczają różnego rodzajów napadów, które zazwyczaj zmieniają się wraz z wiekiem.
Typowe objawy związane z DS obejmują:
- Długotrwałe napady padaczkowe,
- Częste napady padaczkowe,
- Opóźnienia w zachowaniu i rozwoju,
- Problemy z poruszaniem się i utrzymaniem równowagi,
- Schorzenia ortopedyczne,
- Problemy związane z rozwojem i odżywianiem,
- Trudności z zasypianiem,
- Przewlekłe infekcje,
- Zaburzenia integracji sensorycznej,
- Dysautonomia, czyli zaburzenia autonomicznego układu nerwowego, które mogą prowadzić do trudności w regulacji temperatury ciała, tętna, ciśnienia krwi i innych problemów.
Pacjenci z DS są narażeni na 15-20% śmiertelność z powodu SUDEP (nagłej, niespodziewanej śmierci w przebiegu padaczki), przedłużających się napadów padaczkowych, wypadków związanych z napadami, takich jak utonięcie, oraz infekcji.
Diagnostyka DS
DS stanowi istotne wyzwanie diagnostyczne. We wczesnym okresie choroby zapis EEG (elektroencefalografii) zazwyczaj nie ujawnia żadnych odchyleń od normy. Dodatkowo badanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI) często nie pozwala na postawienie jednoznacznego rozpoznania. Dopiero na późniejszym etapie choroby, po przebytych przez dziecko kolejnych napadach padaczkowych, możliwe jest zaobserwowanie zmian w strukturach mózgu w wynikach badań obrazowych. Z tego względu kluczową rolę w diagnostyce DS odgrywają testy genetyczne.
Kryteria diagnostyczne DS obejmują co najmniej 4 z poniższych:
- Normalny lub prawie normalny rozwój poznawczy i motoryczny przed wystąpieniem napadów,
- Dwa lub więcej napadów z gorączką lub bez gorączki przed ukończeniem 1. roku życia,
- Historia napadów obejmująca napady miokloniczne, hemikloniczne lub uogólnione napady toniczno-kloniczne,
- Dwa lub więcej napadów trwających dłużej niż 10 minut,
- Brak odpowiedzi na leczenie lekami przeciwpadaczkowymi pierwszego rzutu i utrzymywanie się napadów po ukończeniu 2. roku życia.
Inne objawy zespołu obejmują drgawki związane ze szczepieniami, gorączką, gorącymi kąpielami lub wysokimi temperaturami; spowolnienie rozwoju, stagnację lub regresję po pierwszym roku życia; problemy behawioralne; oraz opóźnienie rozwoju mowy.
Leczenie
DS należy do najcięższych postaci padaczki i cechuje się opornością na leczenie farmakologiczne. Oznacza to, że standardowo stosowane leki przeciwpadaczkowe często nie przynoszą oczekiwanej poprawy, a niektóre preparaty wykorzystywane w terapii epilepsji mogą nawet nasilać objawy choroby. W warunkach domowych, w przypadku wystąpienia napadu drgawkowego, dziecku podaje się wysokie dawki benzodiazepin. Jeśli jednak drgawki nie ustępują, konieczne jest natychmiastowe wezwanie zespołu ratownictwa medycznego.
W leczeniu DS stosuje się wybrane leki przeciwdrgawkowe oraz preparaty o działaniu psychotropowym. Do najczęściej wykorzystywanych należą: walproinian, klobazam, stiripentol, klonazepam, topiramat oraz lewetyracetam. Istnieje również grupa leków, których nie należy stosować u pacjentów z DS, ponieważ mogą one zaostrzać napady padaczkowe. Zaliczają się do nich m.in. barbiturany, lamotrygina, karbamazepina, okskarbazepina oraz wigabatryna.
Lekarz może także zalecić wprowadzenie diety ketogenicznej, polegającej na znacznym ograniczeniu spożycia węglowodanów i zastąpieniu ich zwiększoną ilością tłuszczów oraz białka. Celem jest osiągnięcie proporcji składników odżywczych wykazujących efekt terapeutyczny, tj. około 5% dziennej podaży kalorii powinno pochodzić z węglowodanów, 35% z białka, a 60% z tłuszczów.
Istotnym elementem terapii jest również rehabilitacja ruchowa, która może wpłynąć na poprawę sprawności i ogólnej jakości życia dziecka. W wielu przypadkach konieczne bywa także wsparcie logopedyczne, ponieważ choroba często wiąże się z opóźnieniami lub zaburzeniami rozwoju mowy.
Dodatkowe korzyści mogą przynieść terapie zajęciowe, konsultacje z psychologiem dziecięcym, szczególnie w przypadku nadpobudliwości ruchowej i zaburzeń zachowania oraz różne formy aktywności wspomagających funkcjonowanie dziecka, takie jak hipoterapia czy hydroterapia.
W 2020 roku Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków dopuściła do leczenia DS fenfluraminę, natomiast dwa lata wcześniej zatwierdzono kannabidiol, substancję pochodzenia konopnego. Obecnie prowadzone są także badania kliniczne nad nowymi terapiami przeznaczonymi dla najmłodszych pacjentów.
W styczniu 2026 r. FDA przyznała status przełomowy terapii genowej ETX101 w DS. Wykazano, że terapia genowa ETX101 przynosi obiecujące wyniki w leczeniu DS, zmniejszając liczbę napadów padaczkowych i poprawiając funkcje poznawcze u dzieci. Status przełomowej terapii nadany przez FDA przyspiesza rozwój tej innowacyjnej metody, dając nadzieję pacjentom i ich rodzinom na nową skuteczną opcję leczenia.
Podsumowując, obecne możliwości leczenia są ograniczone, a stała opieka wymagana w przypadku osób chorujących na DS wywiera wpływ na jakość życia pacjenta i jego rodziny. Badania nad ulepszonymi metodami leczenia, w szczególności metodami modyfikującymi przebieg choroby, dają pacjentom i ich rodzinom nadzieję na lepszą jakość życia ich bliskich. Wczesna diagnoza, specjalistyczne wytyczne dotyczące leczenia, nowsze leki przeciwpadaczkowe oraz badania kliniczne nad terapiami ukierunkowanymi na geny poprawiają perspektywy na przyszłość pacjentów z DS.
Bibliografia: