Dokładna częstość występowania choroby nie jest znana. Szacuje się, że patogenne warianty genu OTOF odpowiadają za około 1-8% wrodzonej, niesyndromicznej utraty słuchu, przy czym odsetek ten różni się w zależności od populacji.
Przyczyny
Przyczyną choroby są patogenne warianty genu OTOF. Gen ten zawiera informację potrzebną do produkcji otoferliny, białka obecnego m.in. w wewnętrznych komórkach rzęsatych ślimaka.
Otoferlina uczestniczy w przekazywaniu sygnału z tych komórek do nerwu słuchowego. Jej niedobór lub nieprawidłowe funkcjonowanie zaburza ten proces, prowadząc do nieprawidłowego przekazywania informacji o dźwiękach.
Choroba jest dziedziczona autosomalnie recesywnie. Oznacza to, że do jej wystąpienia konieczne jest posiadanie patogennych wariantów genu OTOF w obu allelach. Rodzice osoby chorej zazwyczaj są zdrowymi nosicielami jednego wariantu.
Objawy
Typowa postać choroby charakteryzuje się wrodzoną lub występującą przed rozwojem mowy, obustronną, ciężką do głębokiej utratą słuchu. W typowej postaci stopień utraty słuchu wynosi zazwyczaj około 70-90 dB lub więcej.
Jednym z charakterystycznych problemów jest znaczne zaburzenie rozumienia mowy. Przebieg choroby może jednak być zróżnicowany. U części osób występują nietypowe postacie choroby. Mogą one obejmować postępującą utratę słuchu, która początkowo jest łagodna lub umiarkowana, ale z czasem może osiągnąć stopień głęboki.
Opisywana jest również postać zależna od temperatury ciała, co oznacza, że słuch może być prawidłowy lub tylko nieznacznie zaburzony w prawidłowej temperaturze ciała, natomiast podczas gorączki może dochodzić do znacznego, przejściowego pogorszenia słuchu.
Diagnostyka
Diagnostyka obejmuje badania audiologiczne oraz badania genetyczne.
W typowej postaci choroby charakterystyczna może być rozbieżność między wynikami poszczególnych badań słuchu. Otoemisje akustyczne (OAE) mogą być początkowo prawidłowe, ponieważ odzwierciedlają przede wszystkim funkcję zewnętrznych komórek rzęsatych ślimaka. Jednocześnie słuchowe potencjały wywołane pnia mózgu (ABR) są nieprawidłowe, ponieważ zaburzone jest przekazywanie sygnału z wewnętrznych komórek rzęsatych do nerwu słuchowego. Z czasem otoemisje mogą u części pacjentów zanikać.
Rozpoznanie potwierdza badanie molekularne wykazujące bialleliczne patogenne warianty genu OTOF. Badanie genetyczne pozwala nie tylko potwierdzić przyczynę choroby, ale ma również znaczenie przy kwalifikacji do terapii genowej.
Leczenie
Postępowanie zależy przede wszystkim od stopnia utraty słuchu i wieku pacjenta. Stosowane mogą być aparaty słuchowe, a w przypadku ciężkiej lub głębokiej utraty słuchu również implanty ślimakowe.
U dzieci szczególne znaczenie ma wczesne rozpoznanie zaburzenia słuchu oraz odpowiednie wsparcie słuchowe i rozwój komunikacji. Wczesna interwencja może mieć istotne znaczenie dla rozwoju mowy i języka.
W 2026 roku pojawiła się możliwość leczenia przyczynowego określonej grupy pacjentów z głuchotą związaną z OTOF.
Lunsotogene parvec-cwha (Otarmeni) to terapia genowa wykorzystująca wektor AAV, podawana bezpośrednio do ślimaka. Dostarcza ona funkcjonalną kopię genu OTOF do komórek ucha wewnętrznego. Ma to umożliwić produkcję prawidłowo funkcjonującej otoferliny, a w konsekwencji poprawić przekazywanie sygnału słuchowego do nerwu słuchowego.
Terapia ta została zatwierdzona w Stanach Zjednoczonych dla dzieci i dorosłych z głębokim niedosłuchem odbiorczym (>90 dB) związanym z molekularnie potwierdzonymi biallelicznymi patogennymi wariantami OTOF, u których zachowana jest funkcja zewnętrznych komórek rzęsatych i którzy nie mieli wcześniej wszczepionego implantu ślimakowego w leczonym uchu. Lunsotogene parvec-cwha jest przykładem terapii, która nie koncentruje się wyłącznie na łagodzeniu objawów, lecz oddziałuje na genetyczną przyczynę choroby. Rozwój tego rodzaju terapii pokazuje znaczenie diagnostyki molekularnej w chorobach rzadkich – identyfikacja konkretnego defektu genetycznego może umożliwić zastosowanie leczenia ukierunkowanego na mechanizm choroby.
Bibliografia: Azaiez H., Thorpe R.K., Odell A.M., et al., OTOF-Related Hearing Loss, GeneReviews, May 2026.